To oni złamali Enigmę
Służba w cieniu dla Polski
Henryk Zygalski
Urodzony w 1908 r. w Poznaniu, absolwent Wydziału Matematyki Uniwersytetu Poznańskiego, wyróżniający się uczestnik pierwszego szkolenia kryptologicznego zorganizowanego przez władze tej uczelni na prośbę wywiadu RP dla wybranych studentów ostatnich lat studiów matematycznych. Pracownik Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Zajmował się rozpracowaniem systemu łączności szyfrowej niemieckiej armii.
W grudniu 1932 r. wspólnie z Marianem Rejewskim i Jerzym Różyckim oraz dzięki bliskiej współpracy z wywiadem francuskim złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma. Istotne znaczenie w dekodowaniu zaszyfrowanych za pomocą tego urządzenia komunikatów miało zastosowanie przez niego specjalnych arkuszy perforowanego papieru nazwanych od jego nazwiska płachtami Zygalskiego, które pomagały w ustaleniu kolejności wirników kodujących Enigmy. Efekty prac H. Zygalskiego i jego kolegów – które Biuro Szyfrów przedstawiło delegacji francuskiej i brytyjskiej podczas tajnej konferencji w Lesie Kabackim w lipcu 1939 r – spotkały się z ogromnym uznaniem ww. i zostały wykorzystane (przede wszystkim przez stronę brytyjską) do udoskonalenia ich własnych metod odczytywania niemieckich szyfrów.
Po napaści Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 r. H. Zygalski – wraz z M. Rejewskim i J. Różyckim – wyjechał przez Rumunię do Francji, gdzie początkowo pracował w ośrodku kryptologicznym pod Paryżem, a następnie – po kapitulacji Francji – w strefie Vichy. Po zajęciu przez Niemców jej terytorium na początku 1943 r. uciekł do Hiszpanii, gdzie razem z M. Rejewskim został zatrzymany przez Hiszpanów. W maju 1943 r. Polacy zostali wypuszczeni na wolność, następnie ewakuowani przez sprzymierzeńców do Portugalii, a stamtąd na Gibraltar, skąd 3 sierpnia 1943 r. odlecieli do Wielkiej Brytanii.
Po przybyciu do tego kraju H. Zygalski pracował dla Sztabu Naczelnego Wodza. Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii, gdzie uczył matematyki w prowincjonalnej szkole. W 1977 r. otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Polskiego na Obczyźnie. Zmarł 30 sierpnia 1978 r. w m. Liss. Został pochowany w Londynie. W lutym 2000 r. w uznaniu wybitnych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.
Henryk Zygalski (english version)
Born in 1908 in Poznań, Henryk Zygalski was a graduate of the Faculty of Mathematics at the University of Poznań. He was a distinguished participant in the first cryptology course organized by the university authorities at the request of the Intelligence Service of the Republic of Poland designed for selected final-year mathematics students.
He later worked at the Cipher Bureau (Biuro Szyfrów) of the Second Department of the General Staff of the Polish Army, where he specialized in analyzing the German military’s encrypted communications.
In December 1932, alongside Marian Rejewski and Jerzy Różycki, and owing to a close collaboration with French intelligence, he succeeded in breaking the cipher of the German Enigma encryption machine. Zygalski made a key contribution to the decryption process by developing a method using perforated sheets, later known as Zygalski sheets. These sheets were instrumental in determining the order of Enigma’s cipher rotors.
The work of Zygalski and his colleagues, presented by the Cipher Bureau to French and British intelligence representatives during a secret meeting in the Kabaty Forest near Warsaw in July 1939, received high recognition. The methods developed by the Polish cryptologists were later used-particularly by the British-to refine their own techniques for deciphering German military communications during World War II.
Following the German invasion of Poland in September 1939, Zygalski, together with Rejewski and Różycki, escaped via Romania to France. He initially worked at a cryptologic center near Paris, and after the fall of France -in the Vichy zone. After the German occupation of Vichy France in early 1943, Zygalski fled to Spain.There, he and Rejewski were arrested by Spanish authorities. In May 1943, both were released and evacuated by Allied forces to Portugal, then transferred to Gibraltar, from where they departed for Great Britain on August 3, 1943.
Upon arriving in the UK, Zygalski worked for the General Staff of the Commander-in-Chief in exile. After the war, he remained in Britain, where he taught mathematics at a provincial school. In 1977, he was awarded an honorary doctorate by the Polish University in Exile (Polski Uniwersytet na Obczyźnie) in London. He died on August 30, 1978, in Liss, England and was buried in London. In February 2000, in recognition of his outstanding service to the Republic of Poland, Henryk Zygalski was posthumously awarded the Grand Cross of the Order of Polonia Restituta (Order Odrodzenia Polski).
Marian Rejewski
Urodzony w 1905 r. w Bydgoszczy, absolwent Wydziału Matematyki Uniwersytetu Poznańskiego, wyróżniający się uczestnik pierwszego kursu kryptologicznego zorganizowanego przez władze tej uczelni na prośbę wywiadu RP dla najzdolniejszych studentów ostatnich lat studiów matematycznych, pracownik Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, gdzie zajmował się odczytywaniem kodów używanych przez niemiecką armię do szyfrowania swojej korespondencji. Bazując na danych wywiadowczych dotyczących konstrukcji i zasad działania wersji maszyny szyfrującej Enigma stosowanej do kodowania korespondencji handlowej z Niemiec, M. Rejewski odtworzył mechanizm działania Enigmy zmodyfikowanej na potrzeby niemieckiej armii. Następnie wspólnie z Jerzym Różyckim i Henrykiem Zygalskim oraz dzięki bliskiej współpracy z wywiadem francuskim w grudniu 1932 r. złamał jej kod, co stanowiło ukoronowanie kilkunastoletnich działań wywiadu RP ukierunkowanych na rozpracowanie niemieckiego systemu łączności szyfrowej. Wkrótce, w odpowiedzi na coraz bardziej skomplikowane i częstsze modyfikacje wprowadzane przez Niemców w Enigmie, skonstruował innowacyjne urządzenie nazwane cyklometrem, które umożliwiło automatyzację wyliczeń dotyczących jej działania.
W 1936 r. po kolejnych zmianach wprowadzonych przez Niemców w Enigmie opracował następne urządzenie, nazwane bombą Rejewskiego. Pozwoliło ono do końca 1938 r. odczytywać przechwycone komunikaty Wehrmachtu oraz – aż do połowy 1939 r. – informacje Służby Bezpieczeństwa III Rzeszy zaszyfrowane za pomocą tej maszyny. Unikalne metody łamania niemieckich szyfrów M. Rejewskiego i jego kolegów zaprezentowane przez Biuro Szyfrów delegacji francuskiej i brytyjskiej podczas tajnej konferencji w Lesie Kabackim w lipcu 1939 r. wzbudziły podziw zagranicznych partnerów. Zostały one również wykorzystane przez brytyjskiego kryptologa Alana Turinga do skonstruowania podobnego urządzenia w ośrodku wywiadowczym w Bletchley Park, dzięki któremu odczytywano niemieckie depesze szyfrowane przy użyciu Enigmy w okresie II wojny światowej.
Po 1 września 1939 r. M. Rejewski – podobnie jak większość polskiej elity politycznej i wojskowej – ewakuował się do Rumunii, skąd dzięki wsparciu ambasady Francji wspólnie z J. Różyckim i H. Zygalskim wyjechał do Francji. Początkowo M. Rejewski i jego koledzy zostali zatrudnieni przez francuskie władze w ośrodku kryptologicznym pod Paryżem, który nawiązał bliską współpracę z Bletchley Park, przejmującym wówczas główny ciężar prac w dziedzinie dekryptażu. Następnie po krótkim pobycie w Algierii, po kapitulacji Francji w czerwcu 1940 r., Polacy powrócili do Europy i zorganizowali komórkę kryptograficzną na terenie nieokupowanej części Francji – w strefie Vichy. Marian Rejewski przebywał tam pod przybraną tożsamością jako Pierre Ranaud, nauczyciel języka francuskiego w szkole średniej w Nantes. Po wkroczeniu Wehrmachtu na terytorium tego kraju w listopadzie 1942 r. ukrywał się na południu Francji. W styczniu 1943 r. przedostał się do Hiszpanii, gdzie wraz z H. Zygalskim został aresztowany przez Hiszpanów. W maju 1943 r. Polacy zostali wypuszczeni na wolność, a następnie ewakuowani przez sprzymierzeńców do Portugalii, a stamtąd na Gibraltar, skąd 3 sierpnia 1943 r. odlecieli do Wielkiej Brytanii. Po przybyciu do tego kraju M. Rejewski pracował dla Sztabu Naczelnego Wodza. Brytyjczycy nie dopuścili go jednak do prac związanych z Enigmą. W 1945 r. M. Rejewski został mianowany na stopień porucznika. Po zwolnieniu z Wojska Polskiego we wrześniu 1946 r. powrócił do rodziny w Polsce. Pracował jako urzędnik w kilku bydgoskich fabrykach, chociaż otrzymał propozycję pracy naukowej. W 1967 r. ujawnił swój udział w złamaniu szyfru Enigmy. W grudniu 1978 r. został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł na zawał serca 13 lutego 1980 r. w Warszawie. Został pochowany na Powązkach.
Marian Rejewski (english version)
Born in 1905 in Bydgoszcz, Marian Rejewski was a graduate of the Faculty of Mathematics at the University of Poznań. He was a distinguished participant in the first cryptology course organized by the university authorities at the request of the Polish intelligence for the most talented students in the final years of their mathematics studies. Rejewski worked at the Cipher Bureau (Biuro Szyfrów) of the Second Department of the Polish General Staff, where he focused on decrypting German military communications.
Using intelligence concerning the design and operating principles of the Enigma encryption machine, originally developed for securing commercial correspondence from Germany, Rejewski reconstructed the mechanism of the Enigma machine modified for use by the German military. Then, together with Jerzy Różycki and Henryk Zygalski, and thanks to close cooperation with French intelligence, he broke its code in December 1932. This achievement was the culmination of several years of Polish intelligence efforts to break the German cipher communication system.
Soon, in response to increasingly frequent and complex modifications introduced by the Germans to the Enigma, Rejewski developed an innovative device called the cyclometer in 1934, which automated the calculation of Enigma’s operating cycles. In 1936, after further changes in the Enigma machine, he created another device known as Rejewski’s bomb (bomba kryptologiczna) which enabled the reading of Wehrmacht messages until the end of 1938, and until mid-1939, it was used to decipher communications of the Third Reich’s Security Service.
The unique methods for breaking German ciphers, developed by Rejewski and his colleagues, were presented by the Cipher Bureau to the French and British delegations during a secret meeting in the Kabaty Forest near Warsaw in July 1939. These methods impressed the foreign partners and were later used by British cryptologist Alan Turing to develop a similar device at Bletchley Park, which played a key role in decrypting Enigma-encrypted German messages during World War II.
After the German invasion of Poland on September 1, 1939, Rejewski—like much of the Polish political and military elite—evacuated to Romania. Thanks to the support of the French Embassy, together with Różycki and Zygalski, he made his way to France. Initially, Rejewski and his colleagues worked at a cryptographic center near Paris, which cooperated closely with Bletchley Park, the main Allied center for decryption. After a brief stay in Algeria, following the surrender of France in June 1940, the Poles returned to Europe and established a cryptographic unit in the unoccupied Vichy zone. During this period, Rejewski worked under a false identity as a French teacher at a high school in Nantes.
After the Wehrmacht entered Vichy France in November 1942, Rejewski went into hiding in the south of France. In January 1943, he made his way to Spain, where he and Henryk Zygalski were arrested by Spanish authorities. In May 1943, both were released and evacuated by the Allies to Portugal, then transferred to Gibraltar, from where they departed for Great Britain on August 3, 1943.
Upon his arrival in Britain, Rejewski worked for the General Staff of the Commander-in-Chief, though the British did not permit him to work further on Enigma-related projects. In 1945, he was promoted to lieutenant. After being discharged from the Polish Army in September 1946, he returned to Poland and reunited with his family. He worked as an office clerk in several factories in Bydgoszcz, although he had been offered an academic position.
In 1967, Rejewski publicly revealed his role in breaking the Enigma cipher. In December 1978, he was awarded the Officer’s Cross of the Order of Polonia Restituta. He died of a heart attack on February 13, 1980, in Warsaw and was buried at Powązki Cemetery.
Jerzy Różycki
Jego przybrane nazwisko to Julien Rouget. Urodził się 24 lipca 1909 r. w Olszanie w guberni kijowskiej, był synem Zygmunta (aptekarza) i Wandy z Benitów.
W 1917 r. rozpoczął naukę w Polskim Gimnazjum Kresowym w Kijowie, ale już w 1918 r. wraz z rodzicami uciekł z ogarniętych rewolucją terenów byłego Imperium Rosyjskiego do odrodzonej Polski. W 1926 r. ukończył gimnazjum w Wyszkowie nad Bugiem.
W latach 1927–1932 odbył studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Poznańskiego, gdzie uzyskał tytuł magistra filozofii w zakresie matematyki na podstawie pracy Wyznaczniki nieskończoności i ich zastosowania napisanej pod kierunkiem prof. Zdzisława Krygowskiego. Jego promotor skierował go do starannie wyselekcjonowanej grupy 23 studentów na utajniony kurs podstaw kryptologii (styczeń–maj 1929 r.), zorganizowany w Poznaniu przez Biuro Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Obok biegłości matematycznej J. Różyckiego cechował talent lingwistyczny oraz znakomita znajomość języka niemieckiego. Kurs ten ukończyły zaledwie trzy osoby: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. Gdy był jeszcze studentem, został zatrudniony w poznańskiej ekspozyturze Biura Szyfrów, a po jej likwidacji 1 września 1932 r. przeniesiony do Warszawy na stanowisko cywilne w Referacie BS-4 (szyfry niemieckie).
Na przełomie lat 1932 i 1933 wraz z M. Rejewskim i H. Zygalskim złamał kody niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma. Jerzy Różycki opracował metodę pozwalającą określić wybór i ustawienie wirnika Enigmy, tzw. metodę zegara, co ze względu na okresową zmianę kolejności wirników oraz ich położenia wyjściowego powodowało konieczność stosowania zaawansowanych obliczeń matematycznych. W związku z całkowitym i celowym zniszczeniem archiwum polskiego Biura Szyfrów w trakcie ewakuacji we wrześniu 1939 r. trudno bliżej określić osobisty wkład J. Różyckiego w regularne, a od 1 września 1936 r. codzienne odtwarzanie kluczy Enigmy. W grudniu 1937 r. ukończył drugi kierunek studiów na Wydziale Geografii Uniwersytetu Poznańskiego. Wobec zbliżającej się wojny zespół BS-4 na polecenie najwyższych władz wojskowych 25 i 26 lipca 1939 r. w Lesie Kabackim koło Warszawy (m. Pyry) zapoznał francuskich oraz angielskich kryptologów z całym dorobkiem teoretyczno-matematycznym i praktycznym oraz przekazał każdej z delegacji zrekonstruowane przez warszawską fabrykę AVA polskie kopie Enigmy. Po ewakuacji z kraju w 1939 r. J. Różycki przez Rumunię dotarł do Francji, gdzie za zgodą polskich władz wojskowych wszedł w skład Ekipy Z, zajmującej się radiowywiadem w Gretz-Armainvilleirs koło Paryża (PC Bruno). Po kapitulacji Francji został ewakuowany najpierw do Oranu, a potem do Algieru, aby po utworzeniu wolnej strefy podległej rządowi Vichy wznowić w konspiracji prace kryptologiczne w majątku Château des Fouzes niedaleko Uzès koło Nîmes (PC Cadix, polska nazwa kodowa Ekspozytura 300). Od lata 1941 r. do początku 1942 r. pracował w Algierze nad depeszami niemieckimi. Podczas powrotu do Francji 9 stycznia 1942 r. zginął tragicznie na Morzu Śródziemnym koło Balearów w katastrofie morskiej statku pasażerskiego SS Lamoricière. Dopiero w 1973 r. francuski gen. Gustave Bertrand, który już w 1932 r. współpracował z zespołem BS-4, ujawnił udział J. Różyckiego w rozszyfrowaniu kodu Enigmy.
Został on wyróżniony polskimi i zagranicznymi odznaczeniami, w tym Srebrnym Krzyżem Zasługi (1938 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1945 r.), brytyjskim The War Medal 1939–1945 (1948 r.) i Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2000 r.). Ze związku małżeńskiego z Marią Barbarą z domu Majka (od 1938 r.) miał syna Janusza, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, który zdobył srebrny medal w polskiej drużynie florecistów na olimpiadzie w Tokio (1964 r.).
Jerzy Różycki (english version)
His assumed surname was Julien Rouget. He was born on July 24, 1909, in Olszany, in the Kiev Governorate. He was the son of Zygmunt (a pharmacist) and Wanda Benits.
In 1917, he began studying at the Polish Kresy Gymnasium in Kiev, but in 1918, together with his parents, he fled from the revolution-torn territories of the former Russian Empire to the reborn Poland. In 1926, he graduated from secondary school in Wyszków on the river Bug.
From 1927 to 1932, he studied at the Faculty of Mathematics and Natural Sciences at the University of Poznań, where he earned a master's degree in philosophy in mathematics based on his thesis Infinite Determinants and Their Applications, supervised by Prof. Zdzisław Krygowski. His supervisor selected him as part of a carefully chosen group of 23 students for a secret basic cryptology course (January–May 1929), organized in Poznań by the Cipher Bureau of the Second Department of the General Staff of the Polish Army. Besides his mathematical skills, Jerzy Różycki was known for his linguistic talent and excellent knowledge of German. Only three students completed this course: Marian Rejewski, Jerzy Różycki, and Henryk Zygalski. While still a student, he was employed in the Poznań branch of the Cipher Bureau, and after it was dissolved on September 1, 1932, he was transferred to Warsaw and reassigned to a civilian post in Section of BS-4 (German ciphers).
Over the period from 1932 and 1933, together with Marian Rejewski and Henryk Zygalski, he broke the codes of the German Enigma cipher machine. Jerzy Różycki developed a method to determine the selection and setting of the Enigma rotors, known as the “clock method,” which required advanced mathematical calculations due to the periodic changes in rotor order and their initial positions. Due to the complete and deliberate destruction of the Polish Cipher Bureau archives during the evacuation in September 1939, it is difficult to precisely define Różycki’s individual contribution to the regular -and from September 1, 1936, daily-decoding of Enigma keys. In December 1937, he completed a second degree at the Faculty of Geography at the University of Poznań. Facing the impending war, the BS-4 team, by order of the highest military authorities, introduced French and British cryptologists to all theoretical, mathematical, and practical achievements during a secret meeting on July 25–26, 1939, in the Kabacki Forest near Warsaw (Pyry district). They also handed over Polish copies of Enigma machines, reconstructed by the Warsaw AVA factory, to each delegation. After evacuating Poland in 1939, Jerzy Różycki traveled through Romania to France, where, with the consent of the Polish military authorities, he joined the Z Team which dealt with radio intelligence in Gretz-Armainvilliers near Paris (PC Bruno). After the surrender of France, he was evacuated first to Oran, then to Algiers, and finally, after the establishment of the Vichy-controlled free zone, resumed cryptologic work at the Château des Fouzes estate near Uzès, near Nîmes (PC Cadix, Polish code name “Ekspozytura 300”). From summer 1941 until early 1942, he worked in Algiers on German dispatches. During his return to France on January 9, 1942, he tragically died in the sinking of the passenger ship SS Lamoricière in the Mediterranean Sea near the Balearic Islands. It was not until 1973 that French General Gustave Bertrand, who had cooperated with the BS-4 team since 1932, revealed Jerzy Różycki’s role in breaking the Enigma code.
He was awarded Polish and foreign honors, including the Silver Cross of Merit (1938), the Silver Cross of Merit with Swords (1945), the British War Medal 1939–1945 (1948), and the Grand Cross of the Order of Polonia Restituta (2000, posthumously). From his marriage to Maria Barbara Majka (since 1938), he had a son, Janusz, a graduate of the Academy of Fine Arts in Warsaw, who won a silver medal with the Polish fencing team at the Tokyo Olympics (1964).